ค่าทดแทนกรณีภริยามีชู้: ขอบเขตความหมาย “ล่วงเกินในทำนองชู้สาว” และภาระพิสูจน์ตามมาตรา 1523

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 320/2530

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1523 วรรคสอง เปิดโอกาสให้สามีฟ้องเรียกค่าทดแทนจากผู้ล่วงเกินภริยาในทำนองชู้สาวได้โดยไม่ต้องฟ้องหย่าก่อน แต่การใช้สิทธิดังกล่าวยังต้องพิสูจน์ว่ามีการล่วงเกินจริง และต้องพิจารณาว่าจำเลยสามารถยกข้ออ้าง “รู้เห็นเป็นใจ” ได้หรือไม่ คดีนี้เป็นแนวคำพิพากษาที่ชัดเจนเกี่ยวกับขอบเขตของสิทธิเรียกค่าทดแทนและภาระพิสูจน์ในคดีชู้สาว

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 320/2530 โจทก์ฟ้องเรียกค่าทดแทนจากจำเลย โดยอ้างว่าจำเลยเป็นชู้กับนางนิภาภริยาของตน ทำให้ได้รับความเสียหายต่อชื่อเสียงเกียรติยศ และศักดิ์ศรีความเป็นสามี ขณะที่จำเลยต่อสู้ว่าไม่ทราบว่านางนิภา เป็นภริยาของโจทก์ อีกทั้งอ้างว่าโจทก์รู้เห็นเป็นใจให้ภริยามีความสัมพันธ์กับตน และโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะยัง ไม่ได้ฟ้องหย่าภริยาก่อน

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า คำว่า “ล่วงเกินภริยาในทำนองชู้สาว” ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1523 วรรคสองมีความหมายครอบคลุมถึงการเป็นชู้ด้วย และกฎหมายมิได้กำหนดให้สามีต้องฟ้องหย่าภริยาก่อนจึงจะมีสิทธิเรียกค่าทดแทนจากชายชู้ได้ ดังนั้น เมื่อปรากฏว่าจำเลยมีความสัมพันธ์ฉันชู้สาวกับภริยาของโจทก์ โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องคดีได้ ส่วนข้ออ้างว่าโจทก์ยินยอมให้ภริยามีชู้นั้นศาลวางหลักว่าภาระการพิสูจน์ตกแก่จำเลย แต่จำเลยไม่สามารถนำสืบ ให้รับฟังได้ว่าความสัมพันธ์ดังกล่าวเกิดขึ้นโดยความยินยอม หรือรู้เห็นเป็นใจของโจทก์เพียงข้อเท็จจริงที่ทั้งสอง เป็นเพื่อนร่วมงานหรือไปมาหาสู่กัน ไม่อาจถือเป็นหลักฐานแห่งความยินยอมได้

คดีนี้จึงเป็นบรรทัดฐานสำคัญว่า คู่สมรสสามารถฟ้องเรียกค่าทดแทนจากชายชู้ได้โดยไม่จำเป็นต้องฟ้องหย่าก่อน และผู้ที่อ้างว่าคู่สมรสรู้เห็นหรือยินยอม ย่อมมีหน้าที่พิสูจน์ข้ออ้างดังกล่าวให้ศาลเชื่อได้ด้วยพยานหลักฐานที่ชัดเจน

การรับรองการสมรสที่เกิดในต่างประเทศและผลต่อความเป็นโมฆะแห่งการสมรสซ้อน

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6051/2540

คดีนี้เป็นแนวคำพิพากษาที่สำคัญเกี่ยวกับการรับรองการสมรสที่เกิดในต่างประเทศ และผลทางกฎหมายเมื่อบุคคลไปจดทะเบียนสมรสใหม่ทั้งที่มีคู่สมรสอยู่ก่อนแล้ว ศาลฎีกาวางหลักชัดเจนว่าหากการสมรสต่างประเทศชอบด้วยกฎหมายของรัฐที่ทำการสมรส และสอดคล้องกับเงื่อนไขของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1459 การสมรสดังกล่าวย่อมมีผลสมบูรณ์ในประเทศไทย ส่งผลให้การสมรสซ้อนภายหลังตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1452 และ 1496

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6051/2540 โจทก์อ้างว่าได้จดทะเบียนสมรสกับนายสากลโดยชอบด้วยกฎหมายที่รัฐเนวาดา ประเทศสหรัฐ อเมริกา ตั้งแต่ปี 2514 โดยมีใบสำคัญการสมรสซึ่งได้รับการรับรองจากเจ้าหน้าที่รัฐเนวาดา สถานกงสุล ใหญ่ ณ รัฐแคลิฟอร์เนีย และมีคำแปลที่กระทรวงการต่างประเทศรับรองความถูกต้อง อีกทั้งมีพยานรู้เห็นการสมรสให้การสนับสนุน ต่อมาจำเลยได้จดทะเบียนสมรสกับนายสากลในประเทศไทยทั้งที่นายสากลยังมีโจทก์เป็นคู่สมรส โดยชอบด้วยกฎหมายอยู่ จึงขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสระหว่างจำเลยกับนายสากลเป็นโมฆะ

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เอกสารการสมรสในสหรัฐอเมริกาและพยานหลักฐานต่าง ๆ รับฟังได้ว่าโจทก์กับนายสากลได้สมรสกันโดยชอบด้วยกฎหมายของรัฐเนวาดา ซึ่งย่อมมีผลสมบูรณ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1459 วรรคหนึ่ง เมื่อจำเลยมาจดทะเบียนสมรสกับนายสากลในประเทศไทยในขณะที่นายสากลมีคู่สมรสอยู่ก่อนแล้ว จึงเป็นการฝ่าฝืนประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1452 เรื่องการสมรสซ้อน ทำให้การสมรสระหว่างจำเลยกับนายสากลตกเป็นโมฆะ ตามมาตรา 1496

ศาลฎีกาพิพากษายืนให้การสมรสระหว่างจำเลยกับนายสากล วนสินธุ์เป็นโมฆะ เนื่องจากนายสากลมีคู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมายอยู่ก่อนแล้ว การจดทะเบียนสมรสซ้อนจึงไม่ก่อให้เกิดผลตามกฎหมาย

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 748/2568 

คดีดังกล่าวเป็นคดีที่สะท้อนประเด็นสำคัญเกี่ยวกับการเรียกค่าทดแทนจากบุคคลที่มีความสัมพันธ์กับคู่สมรสของตน โดยเฉพาะ กรณีที่ภริยาฟ้องหญิงอื่นซึ่งถูกกล่าวหาว่ามีความสัมพันธ์ในทำนองชู้สาวกับสามีประเด็นสำคัญคือ เพียงมีความสัมพันธ์โดยเปิดเผยเพียงพอหรือไม่ หรือโจทก์ต้องพิสูจน์ด้วยว่าหญิงนั้นรู้ว่าชายมีภริยาแล้ว

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 748/2568 คดีนี้เดิมโจทก์กับจำเลยที่ 1 เป็นสามีภริยาชอบด้วยกฎหมายและมีบุตรด้วยกัน 2 คน ต่อมาโจทก์ฟ้องหย่าจำเลยที่ 1 และฟ้องเรียกค่าทดแทนจากจำเลยที่ 2 โดยอ้างว่าจำเลยที่ 2 มีความสัมพันธ์กับจำเลยที่ 1 ในทำนองชู้สาว ระหว่างพิจารณา โจทก์กับจำเลยที่ 1 ตกลงกันได้และทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการหย่าอำนาจปกครองบุตร และค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร ส่วนคดีเรียกค่าทดแทนจากจำเลยที่ 2 ยังต้องพิจารณาต่อไป

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การที่ภริยาจะเรียกค่าทดแทนจากหญิงอื่นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1523 วรรคสองต้องพิสูจน์ให้ได้ว่า หญิงนั้นแสดงตนโดยเปิดเผยว่ามีความสัมพันธ์กับสามีในทำนองชู้สาว และต้องรู้ด้วยว่าชายนั้นมีภริยาแล้ว แต่ยังจงใจละเมิดสิทธิของภริยา แม้จำเลยที่ 2 จะขาดนัดยื่นคำให้การ โจทก์ก็ยังมีหน้าที่นำพยานหลักฐานมาสืบให้ได้ตามคำฟ้อง เพราะการกล่าวหาว่าบุคคลอื่น มีความสัมพันธ์ผิดทำนองคลองธรรมกับสามีของตนเป็นเรื่องร้ายแรง ศาลจึงต้องรับฟังพยานหลักฐานด้วยความระมัดระวัง ในคดีนี้แม้จะรับฟังได้ว่าจำเลยที่ 2 แสดงตนโดยเปิดเผยว่ามีความสัมพันธ์กับจำเลยที่ 1 แต่พฤติการณ์สำคัญคือ โจทก์กับจำเลยที่ 1 พักอาศัยอยู่คนละจังหวัด และเคยจดทะเบียนหย่ากันมาก่อน จึงมีเหตุให้เชื่อได้ว่าจำเลยที่ 2 อาจไม่ทราบว่าจำเลยที่ 1 กลับมาจดทะเบียน สมรสกับโจทก์อีกครั้ง จำเลยที่ 2 จึงไม่ได้จงใจละเมิดสิทธิของโจทก์ 

คำพิพากษานี้วางหลักว่า การเรียกค่าทดแทนจากหญิงอื่นตามมาตรา 1523 วรรคสอง ไม่ใช่เพียงพิสูจน์ว่ามีความสัมพันธ์ในทำนองชู้สาว โดยเปิดเผยเท่านั้นแต่ต้องพิสูจน์ด้วยว่าหญิงนั้นรู้ว่าชายมีภริยาแล้วและยังจงใจละเมิดสิทธิของภริยาหากยังน่าเชื่อว่าหญิงนั้นไม่ทราบ ถึงสถานะสมรสของชายย่อมไม่ต้องรับผิดชำระค่าทดแทน

ตกลงหย่ากันแล้วแต่ยังไม่ได้จดทะเบียนหย่า เรียกเงินตามข้อตกลงได้ไหม?

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2039/2544

หลายคนอาจเข้าใจว่า ถ้าสามีภรรยาตกลงกันเรื่องหย่าและแบ่งทรัพย์ไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ก็ถือว่า “ใช้ได้เลย” ไม่ว่าจะไปจดทะเบียนหย่าหรือไม่ แต่จริง ๆ แล้ว กฎหมายไทยมีกฎพิเศษเกี่ยวกับ “สัญญาแบ่งทรัพย์สินระหว่างสามีภริยา” ที่ไม่เหมือนกับสัญญาทั่วไป และหากยังไม่ได้จดทะเบียนหย่าจริง ข้อตกลงนั้นอาจถูกยกเลิกได้ในภายหลัง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2039/2544 จึงกลายเป็นกรณีตัวอย่างที่ควรอ่านให้เข้าใจ

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2039/2544 โจทก์และจำเลยเป็นสามีภริยาที่จดทะเบียนสมรสกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ต่อมาเกิดปัญหา ครอบครัวและได้ทำบันทึกข้อตกลงที่สถานีตำรวจ โดยตกลงจะหย่ากันและให้จำเลยแบ่งสินสมรสแก่โจทก์เป็นเงิน 600,000 บาท ซึ่งจำเลยชำระแล้ว 100,000 บาท คงเหลืออีก 500,000 บาทภายหลังจำเลยไม่ชำระเงินส่วนที่เหลือ โจทก์จึงฟ้องเรียกเงินตามบันทึกข้อตกลงดังกล่าว ขณะที่จำเลยต่อสู้ว่าได้บอกล้างข้อตกลงแล้ว

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า แม้บันทึกข้อตกลงจะระบุว่าคู่กรณีตกลงหย่ากัน แต่เมื่อยังไม่ได้จดทะเบียนหย่าทั้งสองฝ่ายยังคง มีสถานะเป็นสามีภริยาตามกฎหมาย ข้อตกลงเรื่องการแบ่งทรัพย์สินจึงถือเป็นสัญญาเกี่ยวกับ ทรัพย์สินระหว่างสามีภริยาตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1469 ซึ่งคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีสิทธิบอกล้างได้ใน ระหว่างที่ยังเป็นสามีภริยากัน หรือภายในหนึ่งปีนับแต่การสมรสสิ้นสุดลง

เมื่อจำเลยยื่นคำให้การและฟ้องแย้งแสดงเจตนาบอกล้างสัญญาในขณะที่การสมรสยังไม่สิ้นสุด บันทึกข้อตกลงดังกล่าวจึงสิ้นผลบังคับ ศาลไม่อาจบังคับให้จำเลยชำระเงินจำนวน 500,000 บาทตามข้อตกลงได้ อย่างไรก็ตามโจทก์ยังคงมีสิทธิฟ้องแบ่งทรัพย์สิน ระหว่างสามีภริยาเป็นคดีใหม่ภายในกำหนดอายุความต่อไป

หย่าแล้ว แต่ไม่จ่ายค่าเลี้ยงดูลูก ฟ้องได้ไหม

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 899/2535

ในช่วงเวลาที่ครอบครัวต้องแยกทาง เรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรกลายเป็นประเด็นใหญ่ เพราะแม้จะหย่ากันแล้วหรือมีข้อตกลงไว้ชัดเจน แต่ถ้าอีกฝ่ายไม่จ่ายตามที่ตกลงไว้ จะทำอย่างไรได้บ้าง? คำพิพากษาศาลฎีกา 899/2535 ชี้ชัดว่า “สัญญาทางครอบครัว” เช่นนี้ แม้จะมีการยกบุตรเป็นบุญธรรมไปแล้ว ก็ไม่ได้ทำให้สิทธิของบุตรหรือผู้มีสิทธิเรียกร้องหมดไป

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 899/2535 โจทก์และจำเลยจดทะเบียนสมรสและต่อมาจดทะเบียนหย่าพร้อมทำสัญญา ประนีประนอมยอมความ ต่อหน้านายทะเบียนโดยจำเลยตกลงจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรและโอนบ้านพร้อมที่ดินซึ่งเป็นสินสมรสให้แก่โจทก์ แต่จำเลยไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง โจทก์จึงฟ้องขอให้บังคับตามสัญญาจำเลยต่อสู้ว่าไม่เคยตกลงจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตร และภายหลังทราบว่าโจทก์ได้ให้บุตรเป็นบุตรบุญธรรมของสามีใหม่แล้ว จึงเห็นว่าโจทก์ไม่มีสิทธิเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูและไม่มีอำนาจฟ้อง

ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาให้จำเลยชำระค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเดือนละ 10,000 บาท และโอนบ้านพร้อม ที่ดินให้แก่โจทก์ตามสัญญาจำเลยจึงฎีกา

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า แม้บุตรจะได้รับการจดทะเบียนเป็นบุตรบุญธรรมของสามีใหม่ของโจทก์ แต่การรับบุตรบุญธรรม เกิดขึ้นภายหลังจากที่โจทก์ยื่นฟ้องแล้วอีกทั้งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/28 บุตรบุญธรรม ไม่สูญสิทธิและหน้าที่ในครอบครัวเดิมที่ตนกำเนิดมา ดังนั้น การรับบุตรบุญธรรมจึงไม่ทำให้สิทธิเรียกร้องค่าอุปการะ เลี้ยงดูที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้นสิ้นไป และไม่ทำให้โจทก์ขาดอำนาจฟ้อง

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 965/2562

การหย่าอาจยุติความสัมพันธ์ของสามีภรรยา แต่ไม่อาจยุติหน้าที่ของความเป็นบิดามารดาได้ หากผู้มีหน้าที่ส่งเสียเลี้ยงดูบุตร ประสบปัญหาทางการเงิน หรือมีหนี้สินกับอดีตคู่สมรส จะสามารถอ้างเหตุเหล่านั้นเพื่อหลีกเลี่ยงการชำระค่าเลี้ยงดูหรือขอหักกลบลบหนี้ได้หรือไม่? คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 965/2562 ได้วางหลักสำคัญว่า สิทธิในค่าอุปการะเลี้ยงดูเป็นสิทธิของบุตรผู้เยาว์ จึงไม่อาจถูกลดทอนหรือกระทบด้วยภาระหนี้ส่วนตัวของบิดามารดาได้

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่965/2562 โจทก์และจำเลยจดทะเบียนหย่ากันโดยตกลงให้จำเลยซึ่งเป็นบิดาส่งค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรสองคนเดือนละ 20,000 บาท จนกว่าบุตรจะอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ และรับผิดชอบค่าอุปกรณ์การเรียน ค่าเล่าเรียน และค่าเรียนพิเศษของบุตรคนที่ 1 ต่อมาจำเลยชำระเงินไม่ครบและหยุดชำระ โจทก์จึงฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูและค่าใช้จ่ายทางการศึกษาที่ค้างชำระ

จำเลยอ้างว่าถูกออกจากงานมีภาระหนี้สิน และมีหนี้ครัวเรือนที่โจทก์ต้องร่วมรับผิดจึงขอหักกลบลบหนี้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้ออ้างดังกล่าวรับฟังไม่ได้เพราะจำเลยเริ่มผิดนัดชำระก่อนถูกออกจากงานอีกทั้งยังได้รับเงินจากการออกจากงานแต่ไม่นำมาปฏิบัติตามสัญญาหย่า ส่วนหนี้ครัวเรือนไม่มีการบันทึกไว้ในสัญญาหย่าจึงไม่กระทบต่อหน้าที่ในการอุปการะเลี้ยงดูบุตร นอกจากนี้สิทธิเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูเป็นสิทธิเฉพาะตัวของบุตรผู้เยาว์จำเลยจึงไม่อาจนำหนี้ที่อ้างว่าโจทก์มีต่อจำเลยมาหักกลบลบหนี้ได้

คำพิพากษานี้ยืนยันว่า ข้อตกลงเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรตามสัญญาหย่ามีผลผูกพันผู้มีหน้าที่ชำระไม่อาจอ้างภาระหนี้ส่วนตัวหรือหนี้ระหว่างอดีตคู่สมรสมาเป็นเหตุไม่ชำระหรือหักกลบลบหนี้ได้ เพราะสิทธิเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูเป็นสิทธิเฉพาะตัวของบุตร และเป็นหน้าที่สำคัญของบิดามารดาตามกฎหมาย

คดีหย่าต่างชาติกรณีคู่ความเป็นคนต่างชาติทั้งสองฝ่ายและขอบเขตค่าอุปการะเลี้ยงดูเมื่อยังไม่หย่า

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6499/2557

หากคู่สมรสเป็นชาวต่างชาติทั้งสองฝ่ายและมาฟ้องหย่าในประเทศไทย ศาลไทยจะใช้กฎหมายใดในการพิจารณา และหากยังไม่มี การหย่า คู่สมรสยังมีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูกันอยู่หรือไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาคดีนี้ได้วางหลักสำคัญเกี่ยวกับกฎหมายที่ใช้บังคับและ ขอบเขตสิทธิในการอุปการะเลี้ยงดูระหว่างคู่สมรสไว้อย่างชัดเจน

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6499/2557 เป็นคดีที่โจทก์ชาวไอร์แลนด์เหนือและจำเลยชาวสกอตแลนด์ ซึ่งสมรสกันใน สหราชอาณาจักร โจทก์ฟ้องหย่าโดยอ้างว่าจำเลยส่งข้อความดูหมิ่นตนและบุพการีอย่างร้ายแรง ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เมื่อกฎหมายสัญชาติของคู่สมรส ทั้งสองฝ่ายยอมรับการหย่า ศาลไทยย่อมมีอำนาจพิจารณาคดีได้ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 แต่การจะพิพากษาให้หย่าได้หรือไม่ ต้องพิจารณาว่าเหตุที่อ้างเข้าหลักเกณฑ์เหตุหย่าตามกฎหมายไทยหรือไม่

นอกจากนี้ ศาลยังวินิจฉัยประเด็นสำคัญเกี่ยวกับค่าอุปการะเลี้ยงดู โดยเห็นว่าสิทธิและหน้าที่ในการอุปการะเลี้ยงดูระหว่างสามีภริยาเกิดจากสถานะการสมรส และย่อมสิ้นสุดลงเมื่อการสมรสสิ้นสุดลง ไม่ใช่เมื่อคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งสมรสใหม่ศาลจึงแก้คำพิพากษาให้โจทก์ชำระค่าอุปการะเลี้ยงดูแก่จำเลย จนกว่าการสมรสระหว่างคู่ความจะสิ้นสุดลง

คำพิพากษานี้ยืนยันว่า แม้คู่สมรสจะเป็นชาวต่างชาติแต่เมื่อฟ้องคดีในประเทศไทย ศาลไทยต้องพิจารณาเหตุหย่าตาม หลักกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูระหว่างคู่สมรสยังคงมีอยู่ตราบใดที่การสมรสยังไม่สิ้นสุดโดยไม่อาจกำหนด ให้สิทธิดังกล่าวสิ้นสุดเพราะการสมรสใหม่ของคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4685/2540

หากการหย่าเป็นเพราะเพราะความผิดของคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งแต่เพียงฝ่ายเดียว และการหย่านั้นจะทำให้อีกฝ่าย หนึ่งยากจนลง เพราะไม่มีรายได้จากทรัพย์สินหรือจากการงานที่เคยทำอยู่ระหว่างสมรส สามารถขอให้ฝ่ายที่ต้อง รับผิดจ่ายค่าเลี้ยงชีพให้ได้ โดยศาลจะใช้ดุลยพินิจในการพิจารณาการให้

เมื่อพฤติการณ์รายได้หรือฐานะของคู่สมรสเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม คู่สมรสฝ่ายที่จ่ายค่าเลี้ยงชีพให้คู่สมรสอีกฝ่าย หนึ่งกลับมีสภาพ ฐานะทางเศรษฐกิจด้อยกว่า ศาลมีอำนาจสั่งแก้ไขในเรื่องค่าเลี้ยงชีพ โดยสามารถให้คู่สมรส ฝ่ายนั้นงดจ่ายค่าเลี้ยงชีพแก่อีกฝ่ายได้

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4685/2540 โจทก์และจำเลยหย่ากันโดยทำสัญญาประนีประนอมยอมความ และศาลพิพากษา ตามยอม ให้จำเลยจ่ายค่าเลี้ยงชีพแก่โจทก์เป็นจำนวนร้อยละ 35 ของเงินเดือนทุกเดือนตลอดไป ต่อมาจำเลย ได้ปฏิบัติตามข้อตกลง ดังกล่าว เป็นเวลานานกว่า 14 ปี ก่อนยื่นคำร้องขอให้งดการจ่ายค่าเลี้ยงชีพ โดยอ้างว่าฐานะ ทางการเงินของทั้งสองฝ่าย เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม อย่างมาก

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อตกลงให้จ่ายค่าเลี้ยงชีพหลังการหย่าเป็นการขยายหน้าที่อุปการะเลี้ยงดู ระหว่างสามีภริยา ออกไปภายหลัง การสมรสสิ้นสุดลง ซึ่งไม่ขัดต่อกฎหมายและมีผลใช้บังคับได้ อย่างไรก็ตาม กฎหมายเปิดโอกาส ให้ศาลพิจารณาแก้ไขภาระ ดังกล่าวได้ หากปรากฏว่าฐานะ รายได้ หรือความสามารถในการเลี้ยงชีพ ของคู่กรณี เปลี่ยนแปลงไปเมื่อพิจารณาข้อเท็จจริงแล้ว ศาลพบว่า โจทก์มีทรัพย์สินหลายรายการ และมีฐานะทางเศรษฐกิจดีขึ้น กว่าขณะหย่า ขณะที่จำเลยมีรายได้จากเงินเดือนเป็นหลัก ต้องรับภาระเลี้ยงดูครอบครัวใหม่และมีหนี้สินจำนวนหนึ่ง ส่งผลให้ปัจจุบัน จำเลยมีฐานะด้อยกว่าโจทก์

ศาลฎีกาจึงวางหลักสำคัญว่า ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่าแม้จะกำหนดไว้โดยสัญญาหรือคำพิพากษาตามยอม ก็ไม่ใช่สิทธิที่ เปลี่ยนแปลงไม่ได้ ตลอดกาล หากสภาพเศรษฐกิจของคู่กรณีเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญ ศาลย่อมมีอำนาจแก้ไข หรือเพิกถอนภาระดังกล่าวได้ และในคดีนี้ได้สั่งให้จำเลยงดจ่ายค่าเลี้ยงชีพแก่โจทก์ต่อไป.

ที่มา : http://deka.supremecourt.or.th

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4959/2552

หากคู่สมรสฝ่ายหนึ่งมีความสามารถที่จะอุปการะเลี้ยงดูแล้วไม่อุปการะเลี้ยงดู คู่สมรสอีกฝ่ายย่อมมีสิทธิฟ้องหย่าได้ แต่ถ้าไม่ได้มีการฟ้องหย่า ก็ยังคงสามารถฟ้องขอค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ ค่าอุปการะเลี้ยงดูระหว่างสามีภริยา สามารถเรียกจากกันได้หากฝ่ายที่ควรได้รับอุปการะเลี้ยงดูไม่ได้รับการอุปการะเลี้ยงดูหรือได้รับการอุปการะเลี้ยงดูไม่เพียงพอในการเลี้ยงชีพ

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4959/2552 คดีนี้โจทก์และจำเลยยังเป็นสามีภริยากันตามกฎหมาย แต่แยกกันอยู่ตั้งแต่ปี 2539 เนื่องจากจำเลยทำร้ายร่างกายโจทก์และไปอยู่กินกับหญิงอื่น ต่อมาจำเลยเลิกส่งเงินเลี้ยงดูหลังเกษียณอายุราชการ ขณะที่โจทก์เป็นแม่บ้านไม่มีอาชีพและไม่มีรายได้จึงฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดู

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ป.พ.พ. มาตรา 1461 วรรคสอง และมาตรา 1598/38 กำหนดให้สามีภริยาต้องช่วยเหลือ อุปการะเลี้ยงดูกันตามฐานะและความสามารถ หากฝ่ายที่ควรได้รับไม่ได้รับการเลี้ยงดูย่อมมีสิทธิฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ แม้มิได้ฟ้องหย่า

เมื่อการแยกกันอยู่มิใช่ความผิดของโจทก์ และโจทก์ไม่มีรายได้ส่วนจำเลยยังมีรายได้จากบำนาญ และมีความสามารถใน การอุปการะเลี้ยงดู ศาลจึงเห็นว่าโจทก์มีสิทธิได้รับค่าอุปการะเลี้ยงดู และกำหนดจำเลยชำระเดือนละ 3,500 บาท นับแต่วันฟ้อง เป็นต้นไป

ที่มา : http://deka.supremecourt.or.th

การสมรสซ้อนจากต่างแดน ศาลฎีกาวินิจฉัยการสมรสเป็นโมฆะ ไม่อาจเรียกค่าเลี้ยงดูได้

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 218/2562

เมื่อความรักข้ามชาติกลายเป็นปมทางกฎหมายที่ซับซ้อน คดีนี้เปิดประเด็นสำคัญว่าการสมรสในต่างประเทศซึ่งขัดกับกฎหมายแห่งถิ่นสัญชาติของคู่สมรสฝ่ายหนึ่ง จะมีผลสมบูรณ์ในไทยหรือไม่ และเมื่อสมรสกลายเป็นโมฆะ ฝ่ายใดมีสิทธิในทรัพย์สินหรือค่าเลี้ยงดูบ้าง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 218/2562 เป็นกรณีตัวอย่างที่สะท้อนการใช้กฎหมายขัดกันและหลักสุจริตในชีวิตคู่ข้ามพรมแดนโดยมีทรัพย์สินมูลค่าสูงเป็นเดิมพัน

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 218/2562 คดีนี้เป็นข้อพิพาทระหว่างคู่สมรสชาวต่างชาติ เมื่อโจทก์หญิงชาวลิทัวเนีย สัญชาติ ไอร์แลนด์  ฟ้องหย่าสามีชาวไอร์แลนด์พร้อมขอแบ่งห้องชุดที่ถือกรรมสิทธิ์ร่วมกัน รวมทั้งเรียกค่าเลี้ยงดูและค่าทดแทน อย่างไรก็ตาม จำเลยต่อสู้ว่าการสมรสดังกล่าวเป็นโมฆะ เนื่องจากขณะจดทะเบียนสมรสกับโจทก์ ตนยังมีคู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมายไอร์แลนด์อยู่

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า คดีต้องอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 โดยการหย่าต้องเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของคู่สมรส เมื่อขณะนั้นกฎหมายไอร์แลนด์ยังไม่อนุญาตให้หย่า จำเลยจึงยังไม่พ้นจากการสมรสเดิม แม้จะมีคำพิพากษาหย่าจากสาธารณรัฐโดมินิกันก็ตาม ส่วนเงื่อนไขแห่งการสมรสต้องพิจารณาตามกฎหมายสัญชาติของคู่สมรสแต่ละฝ่าย แต่เมื่อคู่ความไม่สามารถพิสูจน์กฎหมายต่างประเทศได้ ศาลจึงนำกฎหมายไทยมาใช้ ซึ่งห้ามบุคคลทำการสมรสขณะยังมีคู่สมรสอยู่ การสมรสระหว่างโจทก์และจำเลย จึงเป็นการสมรสซ้อนและตกเป็นโมฆะ ไม่ก่อให้เกิดสินสมรสตามกฎหมาย

นอกจากนี้ โจทก์ทราบข้อเท็จจริงเรื่องการมีคู่สมรสเดิมของจำเลยอยู่แล้ว จึงไม่ถือเป็นคู่สมรสโดยสุจริต ไม่มีสิทธิเรียกค่าทดแทน หรือค่าเลี้ยงชีพ อย่างไรก็ดีห้องชุดพิพาทซึ่งมีชื่อทั้งสองฝ่ายเป็นเจ้าของร่วมกัน แม้ไม่ใช่สินสมรส แต่ยังคงเป็นทรัพย์สินร่วม ที่ต้องแบ่งกรรมสิทธิ์กันคนละครึ่ง.

ศาลฎีกาชี้พฤติกรรมบีบบังคับทางเพศ เป็นเหตุหย่าร้ายแรง

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 302/2559

หลายคนเข้าใจว่าการอยู่กินกันฉันสามีภริยาต้องมีความสัมพันธ์ทางเพศเป็นเรื่องปกติ แต่หากความสัมพันธ์นั้นเกิดจากการบีบบังคับ ไม่ยินยอม หรือก่อให้เกิดความเจ็บปวดทางร่างกายและจิตใจ ย่อมไม่ใช่หน้าที่ของคู่ชีวิตอีกต่อไป คดีนี้ศาลฎีกาได้ย้ำหลักสำคัญว่า ความสัมพันธ์ทางเพศต้องอยู่บนพื้นฐานของความยินยอมเสมอ และการกระทำที่ละเมิดความยินยอมเช่นนั้นเป็น “เหตุหย่าร้ายแรง” ที่กฎหมายรองรับ พร้อมวางแนวปฏิบัติเรื่องการแบ่งสินสมรสและสิทธิเรียกร้องค่าทดแทนอย่างชัดเจน

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 302/1559 เป็นกรณีที่โจทก์หญิงฟ้องหย่าจำเลย สามีซึ่งบังคับให้โจทก์ร่วมประเวณีแทบทุกวัน หากโจทก์ไม่ยินยอม จำเลยจะเรียกบุตรที่ยังเป็นผู้เยาว์มาฟังคำด่าทอ จนโจทก์ยอมร่วมประเวณีเพื่อไม่ให้บุตร ได้รับผลกระทบนอกจากนี้ เมื่อโจทก์ป่วยเป็นมดลูกอักเสบ จำเลยทราบดีแต่ยังคงบังคับร่วมประเวณีต่อไป ทำให้โจทก์ต้องหนีออกจากบ้านหลายครั้ง แม้จำเลยจะรับปากว่าจะเลิกพฤติกรรมดังกล่าว แต่ก็ยังคงกระทำซ้ำ

คดีนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า แม้สามีภริยามีหน้าที่อยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1461 วรรคหนึ่ง แต่การร่วมประเวณีต้องเกิดจากความยินยอมของทั้งสองฝ่าย ไม่ใช่สิทธิที่ฝ่ายหนึ่งจะบังคับอีกฝ่ายได้ หากบังคับ หรือขืนใจย่อมเป็นความผิดตามกฎหมายอาญาได้

ศาลเห็นว่า การที่โจทก์ยอมร่วมประเวณีเพราะถูกกดดันด้วยการนำบุตรมาเป็นเครื่องมือ ไม่ถือเป็นการยินยอม โดยสมัครใจ พฤติการณ์ของจำเลยจึงเป็นการทำร้ายและทรมานจิตใจโจทก์อย่างร้ายแรง เป็นเหตุหย่าตามประมวล กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1516 (3) และยังเป็นการประพฤติตนเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นสามีภริยาอย่างร้ายแรงตามมาตรา 1516 (6) อีกด้วย

ศาลฎีกาชี้ เรียกค่าทดแทนจากหญิงชู้ ต้องมีคำพิพากษา ไม่ใช่แค่ยอมความ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8943/2557

เมื่อภรรยาจับได้ว่าสามีมีหญิงอื่น เธอเลือกใช้สิทธิทางกฎหมายด้วยการฟ้องหย่า พร้อมเรียกค่าทดแทนจากหญิงคนดังกล่าว แต่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การหย่าที่เกิดจาก “การยอมความ” ไม่ใช่ “คำพิพากษา” ตามเหตุหย่าที่บัญญัติไว้ในกฎหมาย จึงไม่สามารถเรียกค่าทดแทนจากหญิงชู้ได้ แม้จะรู้กันทั้งบ้านทั้งเมืองว่าใครเป็นต้นเหตุของการเลิกรา คำพิพากษานี้กลายเป็นบรรทัดฐานสำคัญสำหรับผู้ที่คิดจะเรียกค่าทดแทนจากบุคคลที่เข้ามาทำลายชีวิตสมรส

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8943/2557 โจทก์ซึ่งเป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายของนายนพดล ทราบว่าสามีมีความสัมพันธ์ฉันชู้สาว กับจำเลยจึงฟ้องหย่าต่อมาคู่สมรสได้ตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความและจดทะเบียนหย่า ตามคำพิพากษาตามยอมของศาลภายหลังการหย่า โจทก์ฟ้องเรียกค่าทดแทนจากจำเลยเป็นเงิน 500,000 บาท โดยอ้างว่าการเป็นชู้กับสามีของตนทำให้ได้รับความอับอายเสื่อมเสียชื่อเสียง และได้รับความทุกข์ทรมานทางจิตใจ

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1523 วรรคหนึ่ง สิทธิเรียกค่าทดแทนจากหญิงอื่น จะเกิดขึ้นได้ต่อเมื่อ ศาลพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุมีชู้หรือร่วมประเวณีกับผู้อื่นตามมาตรา 1516 (1) แต่คดีนี้คู่สมรสหย่ากัน โดยสัญญาประนีประนอมยอมความ มิใช่การที่ศาลวินิจฉัยและพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุมีชู้โดยตรง จึงไม่เข้าเงื่อนไขที่จะเรียกค่าทดแทนตามบทบัญญัติ ดังกล่าวได้ส่วนกรณีตามมาตรา 1523 วรรคสอง ซึ่งให้สิทธิเรียกค่าทดแทนจากบุคคลที่แสดงตนโดยเปิดเผยว่า มีความสัมพันธ์เชิงชู้สาวกับคู่สมรส แม้จะไม่ได้ฟ้องหย่าก็ตาม ศาลเห็นว่าโจทก์มิได้บรรยายข้อเท็จจริง ดังกล่าวไว้ในคำฟ้อง จึงไม่อาจยกเหตุนี้ขึ้นกล่าวอ้างภายหลังได้

คดีนี้จึงเป็นตัวอย่างสำคัญที่แสดงให้เห็นว่า แม้จะมีพฤติการณ์เป็นชู้จริงแต่การเรียกค่าทดแทนจะสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อ ดำเนินคดี และบรรยายข้อเท็จจริงให้ครบถ้วนตาม เงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดเท่านั้น.

ศาลยกฟ้องหย่า เพราะสามียังมีสัมพันธ์กับภริยา — ต้องจ่ายค่าเลี้ยงดู

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2561

สามีหายจากบ้านทิ้งภริยาและลูกนานนับเดือน อ้างว่าอับอายภริยาตามไปรบกวนถึงห้องเรียนจึงขอฟ้องหย่า แต่กลับลืมว่าเขายังมีเพศสัมพันธ์กับภริยา และไม่เคยรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในบ้าน ศาลฎีกายืนยันว่าเพียงแค่ไม่พอใจหรืออึดอัดใจในชีวิตสมรส ไม่ใช่เหตุให้หย่าได้โดยชอบด้วยกฎหมายและเมื่อภริยาไม่มีรายได้ จึงมีสิทธิเรียกค่าเลี้ยงดูจากสามีได้ตามกฎหมายครอบครัว บทเรียนนี้ตอกย้ำว่า การหย่าต้องมีมูลเหตุชัดเจนและเป็นธรรมทั้งสองฝ่าย ไม่ใช่แค่การตีตัวออกห่างหรือสร้างความเข้าใจผิด

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 272/2561 เป็นคดีที่สามีฟ้องหย่าภริยา อ้างว่าภริยาแสดงตนเป็นภริยาจนตนเองอับอาย ขาดความเป็นส่วนตัว และเสียชื่อเสียงทางวิชาชีพ แต่ภริยาแย้งว่าสามีเป็นฝ่ายละทิ้งครอบครัวโดยไม่ติดต่อใด ๆ และยังให้ภริยาลงชื่อกู้เงินเพื่อเปิดคลินิกโดยไม่บอกความจริง

ศาลพิจารณาข้อเท็จจริงว่า หลังจากสามีหายไปภริยาเป็นฝ่ายตามหาและยังคงมีเพศสัมพันธ์กัน แม้สามีจะอ้างว่าไม่เป็น “แบบสามีภริยา” แต่ศาลชี้ว่า หากไม่มีความยินยอมโดยเฉพาะจากฝ่ายชาย ย่อมเกิดสัมพันธ์กันไม่ได้ พฤติการณ์นี้จึงไม่เป็นเหตุหย่าตามกฎหมายในทางกลับกัน ภริยาไม่มีรายได้และต้องอุปการะเลี้ยงดูลูกสองคน จึงมีสิทธิได้รับค่าเลี้ยงดูเดือนละ 20,000 บาท ตามมาตรา 1461 วรรคสอง และ 1598/38 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ทั้งยังไม่ต้องชำระค่าขึ้นศาลในการฟ้องแย้งเรื่องค่าเลี้ยงดู

ศาลฎีกายืนตามศาลล่าง ให้ยกฟ้องหย่า และให้สามีชำระค่าเลี้ยงดูภริยา พร้อมคืนค่าขึ้นศาลส่วนฟ้องแย้ง

ขอบเขตของ “การละทิ้งร้าง” ภายใต้บทบัญญัติกฎหมายครอบครัว

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 157/2561

เมื่อภริยาเขียนหนังสือร้องเรียนสามีถึงผู้บังคับบัญชา อ้างว่าเขาคบชู้ เธอกลับถูกฟ้องหย่าในข้อหาทำให้ครอบครัวแตกแยก ละทิ้งร้าง และทำร้ายบุพการีของสามีคดีนี้ศาลฎีกาวางหลักสำคัญว่า การที่ภริยาออกจากบ้านไม่ใช่การละทิ้งร้าง หากเกิดจากสามีไม่ยอมให้เข้าบ้าน และการร้องเรียนเพราะหึงหวงสามีถือเป็นสิทธิที่พึงกระทำได้เพื่อปกป้องครอบครัว คดีนี้ยังตอกย้ำว่า การกระทำบางอย่างแม้ไม่เหมาะสม แต่ต้องพิจารณาให้เหมาะกับบริบทไม่ใช่เหตุหย่าทุกกรณี

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 157/2561 คดีนี้โจทก์ฟ้องขอหย่าจากจำเลย โดยกล่าวหาว่าจำเลยละทิ้งร้างและทำร้ายมารดาของตน แต่ข้อเท็จจริงปรากฏว่าโจทก์มีความสัมพันธ์กับหญิงอื่นและยกย่องหญิงดังกล่าวเป็นภริยา ทำให้จำเลยใช้สิทธิตามกฎหมายร้องเรียนต่อผู้บังคับบัญชาของโจทก์และฟ้องเรียกค่าทดแทนจากหญิงดังกล่าว ซึ่งศาลฎีกาเคยพิพากษาให้ชดใช้เงินแก่จำเลยจำนวน 500,000 บาท

ต่อมาโจทก์เปลี่ยนกุญแจบ้านและไม่ยอมให้จำเลยกลับเข้าบ้าน เว้นแต่จะถอนเรื่องร้องเรียนส่งผลให้จำเลยไม่สามารถกลับไปอยู่ร่วมกันได้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การแยกกันอยู่เกิดจากการที่โจทก์กีดกันมิให้จำเลยกลับเข้าบ้าน มิใช่การสมัครใจทอดทิ้งชีวิตสมรส จึงไม่เป็นการละทิ้งร้างเกินหนึ่งปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1516 (4) ส่วนการที่จำเลยใช้นิ้วจิ้มและยันหน้าอกมารดาของโจทก์เพียงครั้งเดียว แม้ไม่เหมาะสม แต่ยังไม่ร้ายแรงถึงขั้นเป็นเหตุหย่าฐานประพฤติชั่วร้ายแรงหรือทำร้ายบุพการี

คำพิพากษานี้ยืนยันหลักสำคัญว่า การแยกกันอยู่ที่เกิดจากการถูกกีดกันไม่ให้กลับไปใช้ชีวิตร่วมกัน ไม่ถือเป็นการละทิ้งร้างตามกฎหมาย อีกทั้งการใช้สิทธิตามกฎหมายเพื่อคุ้มครองครอบครัวและรักษาสิทธิของตนในฐานะคู่สมรส ไม่อาจถือเป็นเหตุหย่าได้ ศาลฎีกาจึงพิพากษายืนให้ยกฟ้อง

การหย่าระหว่างคู่สมรสต่างสัญชาติ: ภาระการพิสูจน์กฎหมายต่างประเทศตาม พ.ร.บ.ขัดกันฯ มาตรา 27

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9681/2557

คดีนี้เป็นตัวอย่างสำคัญของการใช้กฎหมายขัดกันของไทยในกรณีคู่สมรสต่างสัญชาติ หากมีการฟ้องคดีหย่ากับชาวต่างชาติในศาลไทยต้องนำสืบว่ากฎหมายแห่งสัญชาติของคู่สมรสยอมให้หย่าได้หรือไม่ ซึ่งเป็น “ข้อเท็จจริงทางกฎหมาย” ที่คู่ความต้องนำสืบ

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9681/2557  เมื่อปรากฏว่าจำเลยมีสัญชาติแอลจีเรีย การฟ้องหย่าตามกฎหมายไทยจำต้องผ่านเงื่อนไข ของ พ.ร.บ.ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 มาตรา 27 ซึ่งบัญญัติว่า ศาลไทยจะไม่พิพากษาให้หย่ากัน เว้นแต่กฎหมายสัญชาติของสามีหรือภริยาทั้งสองฝ่ายยอมให้หย่าได้ดังนั้นก่อนที่ศาลจะพิจารณาเหตุหย่า ตามกฎหมายไทย จำเป็นต้องรู้ก่อนว่า กฎหมายแอลจีเรียอนุญาตให้คู่สมรสหย่ากันได้หรือไม่  ซึ่งเป็นข้อเท็จจริง ที่โจทก์ต้องพิสูจน์เอง เพราะกฎหมายต่างประเทศไม่ใช่สิ่งที่ศาลไทยรับรู้ได้โดยปกติ

ในคดีนี้ โจทก์ไม่ได้นำสืบกฎหมายแอลจีเรียเลย ศาลชั้นต้นจึงยกฟ้อง และศาลฎีกายืนยันคำพิพากษาดังกล่าว โดยให้ เหตุผลว่า แม้จำเลยจะขาดนัดยื่นคำให้การศาลก็มีหน้าที่ตรวจสอบเงื่อนไขตามมาตรา 27 ก่อน และเมื่อไม่มีพยาน หลักฐานใดแสดงว่า กฎหมายแอลจีเรียอนุญาตให้หย่าได้ ศาลไทยไม่อาจพิพากษาให้หย่าได้แม้จะมีเหตุหย่าตาม กฎหมายไทยก็ตาม

ข้อโต้แย้งของโจทก์ที่ว่า “จำเลยต้องพิสูจน์เพราะเป็นผู้ได้รับประโยชน์จากกฎหมายต่างประเทศ” ไม่รับฟัง เนื่องจากผู้ที่ ต้องการให้ศาลพิพากษาต้องเป็นฝ่ายพิสูจน์ข้อเท็จจริงดังกล่าวเอง และการอ้างกฎหมายไทยแทน กฎหมายแอลจีเรีย ไม่ได้ทำให้ผลคดีเปลี่ยนแปลง

กฎหมายสัญชาติสามีภริยาและขอบเขตการทิ้งร้าง

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1292/2558

คดีนี้เป็นตัวอย่างสำคัญของการใช้กฎหมายว่าด้วยการขัดกันของกฎหมายในคดีครอบครัวระหว่างคู่สมรสต่างสัญชาติการหย่ากับชาวต่างชาติ ศาลไม่อนุญาตให้หย่าขาดขาดกัน ยกเว้นกฎหมายสัญชาติของสามีหรือภรรยาทั้งสองฝ่ายยอมให้หย่าได้ ตามมาตรา 27 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยการขัดกันของกฎหมาย พ.ศ. 2481

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่1292/2558 ในคดีนี้แม้โจทก์เป็นชาวอังกฤษและไม่มีผู้เชี่ยวชาญกฎหมายอังกฤษมาเบิกความ แต่เมื่อ จำเลยไม่ได้โต้แย้งว่ากฎหมายอังกฤษอนุญาตให้หย่าได้ ศาลจึงรับฟังข้อเท็จจริงดังกล่าว และมีอำนาจวินิจฉัย เหตุหย่าตามกฎหมายไทย ประเด็นสำคัญอยู่ที่เหตุหย่าฐานทิ้งร้างตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1516 (4) ซึ่งต้องมีการละทิ้งคู่สมรสโดยมีเจตนา ไม่ประสงค์จะอยู่กินฉันสามีภริยาต่อไป และต้องไม่มีเหตุจำเป็น หรือเหตุสมควรรองรับ การแยกกันอยู่เพียงอย่างเดียวจึงไม่เพียงพอ ที่จะถือเป็นการทิ้งร้าง

ในคดีนี้ โจทก์ไม่สามารถพิสูจน์เจตนาทิ้งร้างของจำเลยได้ โดยพยานที่นำสืบเป็นเพียงพยานบอกเล่า ขณะที่ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าก่อน  สมรสทั้งสองฝ่ายตกลงกันว่าจะใช้ชีวิตบั้นปลายในประเทศไทย แต่ภายหลังโจทก์กลับไม่ประสงค์จะกลับมาอยู่ประเทศไทยอีก การที่จำเลยเดินทางกลับประเทศไทยจึงเป็นการปฏิบัติตามข้อตกลงเดิม มิใช่การละทิ้งชีวิตสมรส เมื่อเหตุหย่าไม่สำเร็จ โจทก์จึงไม่อาจอ้างเหตุดังกล่าวเพื่อขอแบ่งสินสมรสได้ 

ศาลฎีกาพิพากษายกฟ้อง และให้โจทก์ เป็นผู้รับผิดค่าฤชาธรรมเนียมทั้งหมด.

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1869/2566 

คดีดังกล่าวเป็นคดีหย่าระหว่างคู่สมรสต่างสัญชาติ โดยโจทก์เป็นคนไทย ส่วนจำเลยเป็นคนสัญชาติอังกฤษ ประเด็นสำคัญ ของคดีนี้ไม่ใช่เพียงว่ามีเหตุหย่าตามกฎหมายไทยหรือไม่ แต่ยังต้องพิจารณาด้วยว่ากฎหมายสัญชาติของคู่สมรสฝ่ายต่างชาติอนุญาตให้หย่าได้หรือไม่

บทความน่าสนใจ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1869/2566  คดีนี้โจทก์ฟ้องขอหย่าจากจำเลย โดยอ้างว่าจำเลยทอดทิ้งโจทก์และบุตรผู้เยาว์ ไม่อุปการะ เลี้ยงดูและมีพฤติการณ์เป็นเหตุหย่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1516 พร้อมทั้งขอให้บุตรผู้เยาว์อยู่ใน ความปกครองของโจทก์แต่เพียงผู้เดียว

ศาลชั้นต้นพิพากษาให้โจทก์และจำเลยหย่าขาดจากกัน แต่เมื่อคดีขึ้นสู่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ศาลเห็นว่า คดีนี้เป็นการหย่า ระหว่างคนไทยกับคนสัญชาติอังกฤษ จึงอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 มาตรา 27 ซึ่งกำหนดว่า ศาลไทยจะพิพากษาให้หย่าได้ ต่อเมื่อกฎหมายสัญชาติของสามีและภริยาทั้งสองฝ่ายยอมให้หย่าได้ ส่วนเหตุหย่าให้ใช้กฎหมายแห่งถิ่นที่ยื่นฟ้อง คือกฎหมายไทย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า กฎหมายของต่างประเทศถือเป็นข้อเท็จจริง ไม่ใช่สิ่งที่ศาลไทยต้องรู้เองโจทก์จึงมีภาระต้องนำสืบว่ากฎหมายอังกฤษซึ่งเป็นกฎหมายสัญชาติของจำเลย ยอมให้คู่สมรสหย่ากันได้ เมื่อโจทก์ไม่ได้นำสืบข้อเท็จจริงดังกล่าว ศาลไทยจึงไม่อาจพิพากษาให้หย่ากันได้ แม้จำเลยจะไม่ได้ยกข้อต่อสู้นี้ไว้ก็ตาม เพราะเป็นปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ของประชาชน ศาลสามารถยกขึ้นวินิจฉัยเองได้

คำพิพากษานี้วางหลักว่า ในคดีหย่าที่คู่สมรสมีสัญชาติต่างกัน ผู้ฟ้องหย่าต้องพิสูจน์ให้ได้ว่า กฎหมายสัญชาติของคู่สมรส ทั้งสองฝ่ายยอมให้หย่าได้และต้องมีเหตุหย่าตามกฎหมายไทยซึ่งเป็นกฎหมายแห่งถิ่นที่ฟ้อง หากไม่นำสืบกฎหมายต่างประเทศ ศาลไทยไม่อาจพิพากษาให้หย่าได้